NIC (Ağ Arayüz Kartı)

Network Interface Card

Görevi: Bir bilgisayarın veya cihazın bir ağa fiziksel olarak bağlanmasını sağlayan donanım kartıdır.

• Her NIC kartının üretim aşamasında verilen benzersiz bir MAC Adresi vardır (Örn: 00:1A:2B:3C:4D:5E).
• OSI modelinin 1. ve 2. katmanlarında çalışır.
• Kablolu (Ethernet) veya kablosuz (Wi-Fi) olabilir.

Modem

Modulator - Demodulator

Görevi: Dijital veriyi analog sinyale, analog sinyali ise dijital veriye çevirir.

• Telefon hatları (analog) üzerinden gelen internet sinyalini bilgisayarımızın anlayacağı dijital dile çevirir.
• Tersi durumda, bilgisayardan giden dijital veriyi telefon hattına uygun hale getirir.
• İnternete bağlanmak için evlerdeki en temel cihazdır.

Hub

Aptal Dağıtıcı

Görevi: Ağdaki cihazları birbirine bağlar, ancak akıllı değildir.

• Kendisine gelen bir veri paketini, kime ait olduğuna bakmaksızın bağlı olan herkese gönderir.
• Bu durum ağ trafiğini gereksiz yere şişirir ve güvenlik açığı yaratır.
• Günümüzde yerini Switch'lere bırakmıştır.

Switch (Anahtar)

Akıllı Dağıtıcı

Görevi: Ağdaki cihazları birbirine bağlar ve veriyi sadece hedef cihaza gönderir.

• Hangi portta hangi cihazın (MAC adresi) bağlı olduğunu bir tabloda tutar.
• Hub'a göre çok daha hızlı ve güvenlidir.
• Yerel ağların (LAN) bel kemiğidir.

Repeater (Tekrarlayıcı)

Sinyal Güçlendirici

Görevi: Zayıflayan sinyali yeniden güçlendirerek menzili uzatır.

• Kabloların belirli bir mesafeden sonra (örn. Ethernet için 100m) veri kaybı yaşamasını engeller.
• Kablosuz ağlarda "Wi-Fi Mesafe Artırıcı" olarak sıkça kullanılır.
• Verinin içeriğine bakmaz, sadece fiziksel sinyali yeniler.

Bridge (Köprü)

Ağ Birleştirici

Görevi: İki farklı ağ segmentini (bölümünü) birbirine bağlayarak tek bir ağ gibi çalışmalarını sağlar.

• Ağ trafiğini yöneterek yoğunluğu azaltır.
• Bir segmentteki trafiğin gereksiz yere diğer segmente geçmesini engeller.
• MAC adreslerine göre filtreleme yapar.

Router (Yönlendirici)

Ağların Trafik Polisi

Görevi: Farklı ağları (örneğin ev ağınız ile İnternet'i) birbirine bağlar ve veri paketleri için en iyi rotayı belirler.

• IP adreslerini kullanarak çalışır (OSI Katman 3).
• İnternete çıkışın kapısıdır.
• Evimizdeki "Modem" dediğimiz cihazlar aslında Modem + Router + Switch + Access Point özelliklerini barındıran kombine cihazlardır.

Gateway (Ağ Geçidi)

Protokol Çevirici

Görevi: Farklı iletişim kurallarına (protokollere) sahip iki ağın birbiriyle konuşmasını sağlar.

• Bir tercüman gibi çalışır.
• Örneğin, yerel ağınızdaki IP trafiğini internete çıkaran cihaz bir Gateway görevi görür.
• En üst düzey ve en yetenekli ağ bağlantı cihazıdır.

Access Point (Erişim Noktası)

Kablosuz Erişim

Görevi: Kablolu bir ağı kablosuz sinyallere (Wi-Fi) dönüştürerek cihazların kablosuz bağlanmasını sağlar.

• Kablolu ağın kapsama alanını genişletmek için kullanılır.
• Router'a kablo ile bağlanır ve ortamda Wi-Fi yayını yapar.
• Kafelerde, otellerde gördüğümüz Wi-Fi noktaları genellikle Access Point'lerdir.

Firewall (Güvenlik Duvarı)

Ağın Güvenlik Görevlisi

Görevi: Ağa gelen ve giden trafiği belirli kurallara göre denetler, izin verir veya engeller.

• Kötü amaçlı yazılımları, saldırıları ve yetkisiz erişimleri durdurur.
• Donanımsal (ayrı bir cihaz) veya yazılımsal (Windows Güvenlik Duvarı) olabilir.

Ağ Topolojileri (Genel Bakış)

Ağdaki cihazların (düğümlerin) fiziksel veya mantıksal olarak nasıl bağlandığını gösteren haritaya Topoloji denir.

• Ağın performansı, maliyeti ve ölçeklenebilirliği seçilen topolojiye bağlıdır.
• En yaygın türler: Bus, Ring, Star, Mesh, Tree ve Hybrid.

Bus (Doğrusal) Topolojisi

Otobüs Hattı Gibi

Yapı: Tüm cihazlar tek bir ana kablo (omurga) üzerine sıralı olarak bağlanır.

• Artıları: Kurulumu kolay ve ucuzdur. Az kablo gerektirir.
• Eksileri: Ana kabloda bir kopukluk olursa tüm ağ çöker. Sorun tespiti zordur.
• Günümüzde neredeyse hiç kullanılmamaktadır (Eski koaksiyel ağlar).

Ring (Halka) Topolojisi

Halka Şeklinde İletişim

Yapı: Her cihaz, yanındaki iki cihaza bağlanarak kapalı bir halka oluşturur.

• Veri tek bir yönde (saat yönü veya tersi) dolaşır.
• Artıları: Veri çakışması (collision) olmaz.
• Eksileri: Bir cihaz arızalanırsa veya kablo koparsa tüm halka durur (Çift halka ile yedeklilik sağlanabilir).

Star (Yıldız) Topolojisi

Merkezi Yönetim

Yapı: Tüm cihazlar merkezi bir cihaza (genellikle Switch) ayrı kablolarla bağlanır.

• Artıları: Bir kablo koparsa sadece o cihaz etkilenir, ağ çalışmaya devam eder. Kurulumu ve yönetimi kolaydır.
• Eksileri: Çok fazla kablo gerektirir. Merkezdeki cihaz bozulursa tüm ağ çöker.
• Günümüzde en yaygın kullanılan topolojidir (Ethernet/LAN).

Mesh (Örgü) Topolojisi

Tam Bağlantı

Yapı: Her cihaz ağdaki diğer tüm cihazlara doğrudan bağlanır.

• Artıları: En güvenilir topolojidir. Bir hat kopsa bile alternatif onlarca yol vardır.
• Eksileri: Çok pahalıdır ve kablolaması çok karmaşıktır.
• Genellikle İnternet omurgasında veya kritik askeri ağlarda kullanılır.

Tree (Ağaç) Topolojisi

Hiyerarşik Yapı

Yapı: Bus ve Star topolojilerinin birleşimidir. Bir kök (root) ve ondana bağlı dallar bulunur.

• Büyük ağları yönetilebilir parçalara bölmek için kullanılır.
• Örneğin: Üniversite ağı -> Fakülte Switch'i -> Bölüm Switch'i -> Laboratuvar Switch'i.

Hybrid (Karma) Topoloji

En İyilerin Birleşimi

Yapı: İki veya daha fazla farklı topolojinin (örneğin Star ve Ring) bir arada kullanılmasıdır.

• Büyük şirketler ve internet genellikle hibrit yapıdadır.
• Her bölümün ihtiyacına göre en uygun yapı seçilir ve birleştirilir.

Uygulama: Topolojileri Tanı

Aşağıdaki isimleri doğru topoloji şemasının üzerine sürükleyip bırakın.

Bus

Ring

Star

Mesh

Topolojiyi Buraya Bırak

Topolojiyi Buraya Bırak

Topolojiyi Buraya Bırak

Topolojiyi Buraya Bırak

İletişim Ortamları (Genel Bakış)

Ağdaki veriler "İletişim Ortamı" (Transmission Media) üzerinden taşınır.

• Kablolu (Guided):
  • Koaksiyel Kablo
  • Çift Bükümlü (Twisted Pair)
  • Fiber Optik
• Kablosuz (Unguided):
  • Radyo Dalgaları (Wi-Fi)
  • Mikrodalga
  • Kızılötesi (IR)

Kablo Türü: Koaksiyel (Coaxial)

Eski Toprak

Yapı: Merkezde bakır tel, etrafında yalıtkan, onun etrafında örgü metal zırh ve en dışta plastik kılıf.

• Eskiden Bus topolojilerinde kullanılırdı.
• Günümüzde daha çok Uydu TV ve Kablo TV sistemlerinde kullanılır (RG-6).
• Elektromanyetik parazitlere karşı dayanıklıdır ancak veri taşıma kapasitesi fiber'e göre düşüktür.

Kablo Türü: Çift Bükümlü (Twisted Pair)

Ethernet Kablosu (UTP/STP)

Yapı: Birbirine dolanmış 4 çift (toplam 8) renkli ince bakır kablo.

• UTP: Zırhsız (Evlerde, ofislerde yaygın).
• STP: Zırhlı (Endüstriyel, parazitli ortamlar için).
• RJ-45 konnektör ile sonlandırılır.
• Kategori (CAT) sınıfları vardır: CAT5e, CAT6, CAT7 (Hız arttıkça numara artar).

Kablo Türü: Fiber Optik

Işık Hızında İletişim

Yapı: Saç teli kalınlığında cam veya plastik çekirdek üzerinden ışık sinyalleri ile veri taşır.

• Avantajları: Çok yüksek hız (Tbps), çok uzun mesafe (km'lerce), elektromanyetik parazitten etkilenmez.
• Dezavantajları: Pahalıdır, işçiliği zordur (özel cihazlar gerekir), kırılgandır.
• Single Mode (Tek Mod - Uzun Mesafe) ve Multi Mode (Çoklu Mod - Kısa Mesafe) türleri vardır.

Bağlantı Tipi: Düz (Straight-Through)

Farklı Cihazlar İçin

Kullanım: Birbirinden farklı türdeki cihazları bağlamak için kullanılır.

• Bilgisayar -> Switch
• Switch -> Router

Renk Dizilimi (T568B - Her iki uç aynı):

Turuncu-Beyaz / Turuncu / Yeşil-Beyaz / Mavi / Mavi-Beyaz / Yeşil / Kahve-Beyaz / Kahve

Bağlantı Tipi: Çapraz (Crossover)

Aynı Cihazlar İçin

Kullanım: Birbiriyle aynı türdeki cihazları bağlamak için kullanılır.

• Bilgisayar -> Bilgisayar (Switch olmadan ağ kurmak için)
• Switch -> Switch

Mantık: Bir ucun gönderim (TX) ucu, diğer tarafın alım (RX) ucuna denk gelmelidir. (Günümüzde modern cihazlar "Auto-MDIX" ile bunu otomatik yapar, düz kablo da çalışır.)

Uygulama: Hangi Kabloyu Seçmelisin?

Cihaz çiftlerine uygun kabloyu sürükleyip bırakın.

Uygulama: Düz (Straight) Kablo Çakımı

RJ-45 Konnektör Çakımı - T568B Standardı

Uygulama: Cross (Çapraz) Kablo Çakımı

Bir uç T568A, diğer uç T568B

Kablosuz İletişim (Wireless)

Kabloların ulaşamadığı yerlerde veya mobilite için kullanılır.

• Radyo Dalgaları (Wi-Fi, Bluetooth): Duvarlardan geçebilir, her yöne yayılır.
• Mikrodalga: Dünya üzerindeki antenler veya uydular arası iletişim (Görüş hattı gerekir).
• Kızılötesi (IR): Kumandalar gibi kısa mesafe, engellerden geçemez.

OSI Referans Modeli (Genel Bakış)

Open Systems Interconnection

7 katmanlı standart (ISO).

• 7. Uygulama (Application) - Kullanıcı ile etkileşim
• 6. Sunum (Presentation) - Çeviri, Şifreleme
• 5. Oturum (Session) - Bağlantı yönetimi
• 4. Taşıma (Transport) - Güvenli iletim (TCP/UDP)
• 3. Ağ (Network) - Adresleme ve Rota (IP)
• 2. Veri Bağlantısı (Data Link) - Fiziksel adres (MAC)
• 1. Fiziksel (Physical) - Kablo, Sinyal, Bitler

OSI Katman 1: Fiziksel (Physical)

En Alt Katman

Veri Birimi: Bit (0 ve 1'ler)

• Ağın fiziksel, elektriksel ve mekanik özelliklerini belirler.
• Kablolar, konektörler, voltaj seviyeleri, sinyal iletim hızı bu katmandadır.
• Cihazlar: Hub, Repeater, Kablolar, Modem.

OSI Katman 2: Veri Bağlantısı (Data Link)

Fiziksel Adresleme

Veri Birimi: Frame (Çerçeve)

• Verilerin fiziksel olarak bir cihazdan diğerine hatasız aktarılmasını sağlar.
• MAC Adresi bu katmanda kullanılır.
• Hata kontrolü (FCS) yapılır.
• Cihazlar: Switch, Bridge, NIC.

OSI Katman 3: Ağ (Network)

Mantıksal Adresleme ve Rota

Veri Birimi: Packet (Paket)

• Verinin kaynaktan hedefe en kısa/hızlı yoldan gitmesini (Routing) sağlar.
• IP Adresi bu katmanda kullanılır.
• Farklı ağları birbirine bağlar.
• Cihazlar: Router.

OSI Katman 4: Taşıma (Transport)

Güvenli Veri Transferi

Veri Birimi: Segment

• Verinin kaynaktan hedefe güvenli, eksiksiz ve sıralı bir şekilde gitmesini sağlar.
• Hata kontrolü ve akış kontrolü yapar.
• TCP (Garanti iletim) ve UDP (Hızlı iletim) protokolleri burada çalışır.
• Port numaraları (örn: 80, 443) bu katmandadır.

OSI Katman 5: Oturum (Session)

Bağlantı Yönetimi

Görevi: İki cihaz arasındaki iletişimi başlatır, yönetir ve sonlandırır.

• Eğer bağlantı koparsa, tekrar bağlanmayı dener.
• Senkronizasyon noktaları koyarak büyük dosya transferlerinde kopma olursa en baştan değil, kaldığı yerden devam etmesini sağlar.

OSI Katman 6: Sunum (Presentation)

Verinin Tercümanı

Görevi: Veriyi uygulamanın (veya kullanıcının) anlayacağı formata çevirir.

• Formatlama: JPEG, MP3, ASCII gibi formatlar.
• Şifreleme/Deşifreleme: Verinin güvenliği burada sağlanır (SSL/TLS).
• Sıkıştırma: Veri boyutunun küçültülmesi (ZIP).

OSI Katman 7: Uygulama (Application)

Kullanıcı Arayüzü

Görevi: Kullanıcının doğrudan etkileşime girdiği yazılımların çalıştığı katmandır.

• Web tarayıcıları (Chrome), E-posta programları (Outlook) bu katmanda çalışan protokolleri kullanır.
• Protokoller: HTTP, FTP, SMTP, DNS.
• Biz kullanıcılar sadece bu katmanı görürüz.

Uygulama: OSI Kulesini Sırala

Karışık verilen katmanları En Alttan (1) En Üste (7) doğru sıralayın.

💡 Nasıl Oynanır? Sol taraftaki renkli kutuları (Katman İsimleri), sağ taraftaki karşılık gelen Numaralı Boşluklara sürükleyip bırakın. Yanlış yaparsanız kutu geri dönecektir.

TCP/IP Modeli (Genel Bakış)

İnternetin Dili

OSI teorik bir modelken, TCP/IP internetin gerçek hayatta kullandığı pratik modeldir. 4 katmandan oluşur:

1. Uygulama: (OSI'deki 5, 6 ve 7. katmanların birleşimi HTTP, FTP vb.)
2. Taşıma: (OSI ile aynı - TCP, UDP)
3. İnternet: (OSI Ağ katmanı ile aynı - IP)
4. Ağ Erişimi: (OSI 1 ve 2. katmanların birleşimi - Ethernet, Wi-Fi)

IP Adresi Yapısı ve "Oktet" Kavramı

32 Bitlik Kimlik

IPv4 adresleri toplam 32 bitten oluşur. Bu 32 bit, okuması kolay olsun diye 4 eşit parçaya bölünür.

• Her bir parçaya Oktet (Sekizli) denir çünkü 8 bitten oluşur (8 tane 1 veya 0).
• Her oktet 0 ile 255 arasında bir değer alabilir.
• Toplam: 4 Oktet x 8 Bit = 32 Bit.

Matematik Zamanı: Binary'den Decimal'e

Bilgisayar 1 ve 0'ları (Binary) anlar, biz ise sayıları (Decimal). Peki dönüşüm nasıl olur?

Örnek: 11000000 binary sayısını bulalım.

Hesap: 128 + 64 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 192

IP Adres Sınıfları (A, B ve C)

IP adresleri kullanım alanlarına ve ağ büyüklüklerine göre sınıflara ayrılır.

* 127.x.x.x bloğu "Loopback" (kendi kendine test) için ayrılmıştır.

Özel Sınıflar: D ve E

Her IP adresi cihazlara verilmez, bazıları özel görevler içindir.

Uygulama: Bu Hangi Sınıf?

Aşağıdaki IP adresinin hangi sınıfa (Class) ait olduğunu bulun.

Ağ Geçidi (Default Gateway) Nedir?

Ağın "Çıkış Kapısı"

Bilgisayarınızın kendi yerel ağı dışındaki bir yere (örneğin İnternete) ulaşabilmek için gittiği son duraktır.

• Mantık: Evinizden dışarı çıkmak için nasıl "Dış Kapıyı" kullanıyorsanız, veriler de ağdan çıkmak için Gateway'i kullanır.
• Ev kullanıcıları için Gateway genellikle Modem'dir (örn: 192.168.1.1).
• Eğer Ağ Geçidi adresi yanlış girilirse, evdeki diğer cihazları görürsünüz ama internete giremezsiniz.

Protokol: IP (Internet Protocol)

Ağın Kimlik Numarası

Her cihazın ağda bulunabilmesi için benzersiz bir adrese ihtiyacı vardır.

• Tıpkı TC Kimlik numarası veya posta adresi gibidir.
• Veri paketlerinin yanlış yere gitmesini önler.
• Şu an IPv4 (192.168.1.1) ve IPv6 (daha uzun adresler) kullanılmaktadır.

Protokol: TCP (Transmission Control Protocol)

Garantili İletişim

Verinin karşı tarafa ulaşıp ulaşmadığını kontrol eden güvenilir protokoldür.

• Özellikleri: Yavaştır ama güvenlidir. Veri kaybı olursa tekrar gönderir.
• Kullanım: Web siteleri (HTTP), E-posta (SMTP), Dosya İndirme (FTP).
• "3 Yollu El Sıkışma" (Three-Way Handshake) ile bağlantı kurar.

Protokol: UDP (User Datagram Protocol)

Hızlı ama Garantisiz

Veriyi gönderir ve ulaşıp ulaşmadığıyla ilgilenmez.

• Özellikleri: Çok hızlıdır ama veri kaybı yaşanabilir.
• Kullanım: Online Oyunlar, Canlı Yayınlar, Görüntülü Görüşmeler (Skype/Zoom).
• Birkaç karenin kaybolması görüntüde anlık bozulma yapar ama yayın donmaz.

Protokol: DNS (Domain Name System)

İnternetin Telefon Rehberi

IP adreslerini insanların anlayabileceği alan adlarına çevirir.

• Biz "google.com" yazarız, DNS bunu 142.250.185.78 IP adresine çevirir.
• Çünkü bilgisayarlar kelimelerden değil, sayılardan anlar.
• DNS olmasaydı her sitenin IP adresini ezberlemek zorunda kalırdık.

Protokol: DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol)

Otomatik IP Dağıtıcı

Ağa katılan cihazlara otomatik olarak IP adresi, Alt Ağ Maskesi ve Ağ Geçidi bilgilerini atar.

• Evinize gelen bir misafirin telefonuna tek tek IP adresi girmekle uğraşmazsınız, DHCP bunu saniyeler içinde yapar.
• Modemlerimiz genellikle DHCP sunucusu görevi görür.

Protokol: HTTP ve HTTPS

Web'in Temeli

HyperText Transfer Protocol

• Web tarayıcınızın web sunucularıyla konuşmasını sağlar.
• HTTP (Port 80): Veriler şifresiz, açık metin olarak gider. Güvensizdir.
• HTTPS (Port 443): Sonundaki "S" (Secure) güvenli anlamına gelir. Veriler SSL/TLS ile şifrelenir. Bankacılık ve alışveriş için zorunludur.

Protokol: FTP (File Transfer Protocol)

Dosya Transferi

Bir bilgisayardan diğerine (genellikle sunucuya) dosya göndermek veya indirmek için kullanılır.

• Web sitelerinin dosyalarını sunucuya yüklerken sıkça kullanılır (FileZilla programı gibi).
• Büyük dosyaların aktarımı için optimize edilmiştir.

E-posta Protokolleri (SMTP, POP3, IMAP)

• SMTP (Simple Mail Transfer Protocol): E-postayı göndermek için kullanılır. (Mektubu postacıya vermek).
• POP3 (Post Office Protocol): E-postayı sunucudan cihazınıza indirir ve sunucudan siler. (Sadece tek cihazda okuyabilirsiniz).
• IMAP (Internet Message Access Protocol): E-postaları sunucuda tutar ve senkronize eder. (Hem telefondan hem bilgisayardan okuyabilirsiniz).

IP Adresleme: IPv4 vs IPv6

Subnet Mask (Alt Ağ Maskesi): IP adresinin hangi kısmının ağa, hangi kısmının cihaza ait olduğunu belirtir (Örn: 255.255.255.0).

Özet ve Geleceğin Ağları

Neler Öğrendik?

• Temeller: LAN, WAN, İstemci-Sunucu yapısı.
• Donanım: Switch, Router, Modem'in farkları.
• İletişim: OSI Modeli, TCP/IP, Paketler ve IP adresleri.

Gelecekte Bizi Ne Bekliyor?

• 🚀 IoT (Nesnelerin İnterneti): Her şey internete bağlanacak.
• ⚡ 6G ve Ötesi: Işık hızında kablosuz iletişim.
• 🛡️ Siber Güvenlik: Yapay zeka destekli savunma sistemleri.

Teşekkürler

Dinlediğiniz için teşekkür ederim.